Volatiliteit: hoe meet je risico in een koers?
Volatiliteit beschrijft hoe sterk een koers schommelt rond zijn gemiddelde. Het wordt vaak gelijkgesteld aan risico, maar dat is een versimpeling: beweeglijkheid omhoog voelt zelden als risico.
Wat volatiliteit meet
Volatiliteit is een maat voor de spreiding van koersbewegingen. Een aandeel dat dagelijks een half procent beweegt is minder volatiel dan een dat regelmatig 4 procent op of neer gaat.
Het gaat daarbij om de omvang van de bewegingen, niet om de richting. Een aandeel dat gestaag stijgt met grote sprongen is volatiel; een dat langzaam daalt in kleine stapjes is dat niet.
Twee manieren om het uit te drukken
Historische volatiliteit kijkt terug: hoe beweeglijk was deze koers de afgelopen periode? Dat is een feit, geen voorspelling.
Impliciete volatiliteit leidt uit optieprijzen af hoeveel beweging de markt verwacht. Dat is een verwachting, en die kan er flink naast zitten.
Voor de meeste particuliere beleggers is de eerste de bruikbaarste — al was het maar omdat hij zonder optiekennis af te lezen is.
Waarom volatiliteit niet hetzelfde is als risico
In de financiële theorie worden ze vaak gelijkgesteld, maar dat wringt. Volatiliteit meet beweging in beide richtingen; een aandeel dat 30 procent stijgt levert net zoveel volatiliteit op als een dat 30 procent daalt.
Het echte risico voor een belegger is doorgaans niet dat de koers beweegt, maar dat hij permanent verlies lijdt — dat een bedrijf structureel verzwakt en niet meer terugkomt. Dat soort risico zie je niet in de volatiliteit terug.
Wel is volatiliteit een goede indicatie van hoeveel je moet kunnen verdragen. En dáár zit de praktische waarde, want zoals beschreven in emotie bij beleggen zijn het juist de heftige bewegingen die tot slechte beslissingen leiden.
Volatiliteit gebruiken bij positiegrootte
De meest concrete toepassing is het bepalen van hoe groot een positie mag zijn. Een beweeglijk aandeel vraagt een kleinere positie of een ruimere stop-afstand, simpelweg omdat normale schommelingen anders al tot uitstappen leiden.
De ATR — de gemiddelde dagbeweging — vertaalt volatiliteit naar een concreet bedrag. Met de ATR-calculator bereken je die afstand, en met de positiegrootte-calculator vertaal je dat naar een aantal stuks dat past bij het risico dat je accepteert.
Volatiliteit in een portefeuille
Op portefeuilleniveau telt niet alleen de beweeglijkheid van elk fonds afzonderlijk, maar ook hoe ze samen bewegen. Twee volatiele aandelen die elkaar opheffen geven samen een rustiger geheel dan twee stabiele die precies gelijk lopen.
Dat is de reden waarom spreiding meer is dan het aantal posities. Hoe je portefeuille er nu voor staat, laat de spreidingstool zien; de Sharpe-ratio zet het rendement af tegen de beweeglijkheid die je ervoor accepteerde.
Beweeglijkheid verandert
Een laatste opmerking: volatiliteit is niet constant. Ze komt in periodes — rustige maanden worden afgewisseld door onrustige, en die clusteren. Een aandeel dat het afgelopen halfjaar rustig was, kan dat volgend kwartaal niet zijn.