Wat is een index en hoe wordt hij samengesteld?
Een index is een mandje aandelen dat samen de prestatie van een markt weergeeft. Hoe dat mandje wordt gewogen, bepaalt in belangrijke mate wat je krijgt als je erin belegt — en dat is minder gespreid dan de aantallen suggereren.
Wat een index is
Een index volgt een vastgestelde groep aandelen en vat hun gezamenlijke koersontwikkeling samen in één getal. De AEX doet dat voor de grootste Nederlandse beursfondsen, de S&P 500 voor vijfhonderd Amerikaanse bedrijven.
Dat getal op zichzelf zegt weinig; het gaat om de verandering. Stijgt de AEX met 1,2 procent, dan is de gewogen waarde van die fondsen samen met dat percentage toegenomen.
Weging bepaalt wat je krijgt
Dit is het onderdeel dat het meest wordt onderschat. De meeste indices wegen naar marktkapitalisatie: hoe groter het bedrijf, hoe zwaarder het meetelt.
Het gevolg is dat een index van vijfhonderd bedrijven in de praktijk voor een groot deel wordt bepaald door de grootste tientallen namen. Een index-ETF met duizenden posities kan daardoor minder gespreid zijn dan het aantal doet vermoeden — de kleinste posities wegen bijna niets.
Er bestaan ook gelijkgewogen varianten, waarin elk bedrijf even zwaar telt. Die bewegen anders en geven kleinere bedrijven meer invloed. Wat de omvang van een bedrijf verder betekent staat in marktkapitalisatie uitgelegd.
Hoe fondsen in en uit een index gaan
De samenstelling ligt niet vast. Periodiek wordt beoordeeld welke bedrijven nog voldoen aan de criteria — meestal een combinatie van beurswaarde en verhandelbaarheid.
Voor beleggers heeft dat een praktisch gevolg: indexfondsen moeten bij zo'n wijziging verplicht kopen of verkopen. Dat veroorzaakt volumepieken rond die momenten, zonder dat er iets aan het bedrijf zelf veranderde. Meer daarover in handelsvolume uitgelegd.
Overlevingsbias
Een index toont alleen de bedrijven die er nu in zitten. Fondsen die het slecht deden en zijn verwijderd, tellen niet meer mee in het historische beeld.
Dat maakt langetermijnrendementen van indices structureel iets rooskleuriger dan de werkelijkheid voor een belegger die destijds instapte. Het is geen reden om indexbeleggen af te wijzen, wel om de cijfers met enige terughoudendheid te lezen.
Waarom het ertoe doet bij fondskeuze
Als je een indexfonds koopt, koop je de keuzes van de indexsamensteller: welke bedrijven, welke weging, welke regio. Twee fondsen die allebei wereldwijd beleggen kunnen op andere indices zitten en daardoor verschillend presteren.
Kijk daarom niet alleen naar de kosten maar ook naar wat een fonds precies volgt. Welke criteria daarbij meewegen staat in waar je op moet letten bij het kiezen van een ETF. Hoe je portefeuille er daarna voor staat, zie je met de spreidingstool.